Please wait...
Sztuka Zakazana
Peter Edel, Stanisław Trałka, Maria Hiszpańska, Mieczysław Kościelniak, Franciszek Jaźwiecki, Włodzimierz Siwierski, Zofia Stępień, Josef Sapcaru, Halina Ołomucka, Marian Ruzamski, Stanisława Panasowa-Stelmaszewska, Józef Szajna – to nazwiska zdolnych grafików, malarzy, rysowników. Na ich niezwykły talent plastyczny cień kładzie jednak posępna biografia. Wszyscy oni byli więźniami obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Współcześnie zaś wszyscy są bohaterami wystawy pt. „Sztuka zakazana” organizowanej w oświęcimskim Muzeum. Dzieła wymienionych artystów oraz anonimowych twórców można oglądać w budynku byłej pralni obozowej do 31 października.
Poruszająca wystawa prezentuje zdjęcia prac wykonywanych przez więźniów obozu w tajemnicy przed strażnikami. Wśród utrwalonych w obiektywie Michała Dziewulskiego rękodzieł przeważającą większość stanowią prace plastyczne, nie brak jednak także eksponatów innego rodzaju, jak na przykład bransoletka ze scenami z getta łódzkiego czy wykonana z kawałka tasiemki i drutu figurka diabła. Są one ważnym świadectwem przeżyć więźniów obozu. W pewnej mierze można je potraktować, jako relację czy sprawozdanie z obozowej rzeczywistości. Często jednak artyści traktowali sztukę jako formę ucieczki przed obmierzłą codziennością oraz sposób na odreagowanie wzbierających emocji lub też zachowanie po sobie śladu dla przyszłych pokoleń. Nie należy się zatem dziwić, że oprócz portretów, prac stricte poważnych, wiernie oddających okrucieństwo obozowych realiów, pojawiają się karykatury, bajki dla dzieci, czy albumy z życzeniami.
Choć większości dzieł trudno odmówić walorów artystycznych, bez wątpienia w tym przypadku istotniejszy wydaje się ich wymiar dokumentalno-sentymentalny. Dlatego też poszczególne eksponaty prezentowane są wraz z komentarzem historycznym oraz fragmentami archiwalnych relacji. Tak pomyślana wystawa pomaga wczuć się w sytuację więźnia, który z narażeniem życia oddaje się praktyce artystycznej. Każda praca jest świadectwem tragedii autentycznego człowieka, a cała ekspozycja stanowi niezwykły z antropologicznego punktu widzenia fenomen.
Artyści oświęcimscy stanowią solidną reprezentację większej grupy osób, tworzących sztukę w obozach koncentracyjnych oraz w gettach. Na temat tego typu praktyk wypowiedzą się specjaliści z Izraela, Niemiec, Polski i Stanów Zjednoczonych, w ramach konferencji, która towarzyszyć będzie wystawie. Warto wykorzystać czas, w którym „Sztuka zakazana” prezentowana jest w Polsce. Z początkiem listopada eksponaty opuszczą mury Auschwitz-Birkenau, by również w innych krajach dawać świadectwo niezwykłej działalności obozowych artystów.